تبلیغات
علوم زیست برای شما - بافت شناسی(قسمت دوم)
خود شناسی،خدا شناسی
تاریخ : جمعه 24 آبان 1392
نویسنده : Amir Heidary

بافتهای‌ گیاهی‌ غالب‌ گیاهان‌، همانند جانوران‌، اندامهای‌گوناگون‌ (ریشه‌، ساقه‌، برگ‌، گل‌) دارند. هر اندام‌ از اجتماع‌ چند نوع‌ بافت‌ و هر بافت‌ از اجتماع‌ یاخته‌های‌ یک‌ شکل‌ و دارای‌ نقش‌ یکسان‌ به‌ وجود آمده‌ است‌. یاخته‌ واحد ساختاری‌ و کنشی‌ گیاه‌ است‌.

بافتهایی‌ که‌ در گیاهان‌ دیده‌ می‌شوند عبارت‌اند از:بافتهای‌: مریستم‌، پارانشیم‌، اپیدرم‌، پریدرم‌، کلانشیم‌، اسکلرانشیم‌ و همچنین‌ بافتهای‌ چوبی‌، آبکشی‌ و ترشحی‌. بافت‌ پارانشیم‌ را «بافت‌ زمینه‌ای‌» بافتهای‌ اپیدرم‌ و پریدرم‌ را «دستگاههای‌ محافظ‌ یا پوششی‌»، بافتهای‌ کلانشیم‌ و اسکلرانشیم‌ را «دستگاههای‌ نگاهدارنده‌ یا استحکامی‌» و بافتهای‌ چوبی‌ و آبکشی‌ را «دستگاههای‌ هادی‌» گویند.

بافت‌ مریستم‌ منشأ بافتهای‌ گیاهی‌ یاخته‌های‌ مریستمی‌ هستند که‌ مکانهای‌ مشخصی‌ را در اندامهای‌ گیاهی‌ اشغال‌ می‌کنند. واژه‌ مریستم‌ از کلمه‌ یونانی‌ «مریستوس‌  » به‌ معنای‌ قابلیت‌ تقسیم‌ گرفته‌ شده‌، و بافتی‌ است‌ که‌ یاخته‌های‌ آن‌ همواره‌ دارای‌ فعالیت‌ تقسیم‌ یاخته‌ای‌ هستند. 

ویژگیهای‌ یاخته‌های‌ مریستمی‌

یاخته‌های‌ مریستمی‌ دارای‌ جدار نازک‌، هسته‌ بزرگ‌، سیتوپلاسم‌ متراکم‌ و چند واکوئل‌ کوچک‌اند.این‌ یاخته‌ها در شرایط‌ مساعد به‌ سرعت‌ تقسیم‌ می‌شوند و یاخته‌های‌ جدید می‌سازند. یاخته‌های‌ جدید رشد می‌کنند و گاهی‌ نیز از یاخته‌های‌ اصلی‌ که‌ از آن‌ به‌ وجود آمده‌اند بزرگتر می‌شوند. افزایش‌ تعداد یاخته‌ها و حجم‌ آنها موجب‌ رشد اندام‌ می‌شود.

یکی‌ از متداولترین‌ طبقه‌بندی‌ مریستمهای‌ گیاهی‌ بر اساس‌ محل‌ قرار گرفتن‌ آنها در پیکر گیاه‌ است‌. بر اساس‌ این‌ روش‌ دو نوع‌ مریستم‌ وجود دارد:

1ـ مریستمهای‌ انتهایی‌  : این‌ نوع‌ مریستمها در انتهای‌ ساقه‌ها و ریشه‌های‌ اصلی‌ و فرعی‌ وجود دارند.

2ـ مریستمهای‌ جانبی‌  : این‌ نوع‌ مریستمها در داخل‌ ساقه‌ها و ریشه‌های‌ اصلی‌ و فرعی‌ به‌ موازات‌ کناره‌ها یا پهلوهای‌ آنها قرار دارند، مانند کامبیوم‌ آوندی‌ و کامبیوم‌ چوب‌ پنبه‌.

روش‌ دیگر طبقه‌بندی‌ مریستمها بر اساس‌ نوع‌ یاخته‌ و بافتهایی‌ است‌ که‌ از آنها به‌ وجود می‌آیند. در این‌ روش‌ مریستمها به‌ دو گروه‌ تقسیم‌ می‌شوند:

1ـ مریستمهای‌نخستین‌  : مریستمهای‌نخستین‌ همان‌ مریستمهای‌ انتهایی‌ ساقه‌ و ریشه‌ هستند که‌ بافتهای‌ نخستین‌ پیکر گیاه‌ را تشکیل‌ می‌دهند. این‌ نوع‌ مریستمها مستقیماً از جنین‌ منشأ می‌گیرند و فعالیت‌ مریستمی‌ آنها دائمی‌ است‌.

2ـ مریستمهای‌ پسین‌  : مریستمهایی‌ هستند که‌ بافتهای‌ پسین‌ پیکر گیاه‌ را تشکیل‌ می‌دهند.

نوع‌ دیگر مریستم‌ به‌ نام‌ مریستمهای‌ میانگره‌ای‌  اند که‌ از مریستم‌ انتهایی‌ ساقه‌ به‌ وجود می‌آیند ولی‌ فعالیت‌ خود را در ناحیه‌ای‌ دور از آن‌ انجام‌ می‌دهند.

بافت‌ پارانشیم‌

پارانشیم‌   به‌ بافتی‌ گفته‌ می‌شود که‌ از یاخته‌ای‌ زنده‌ تشکیل‌ شده‌است‌ و این‌ یاخته‌ها از نظر شکل‌ و فیزیولوژی‌ متغیرند. یاخته‌های‌ پارانشیمی‌ معمولاً دیواره‌ نازک‌ و شکل‌ چند ضلعی‌ دارند و با فعالیت‌ رویشی‌ گیاه‌ در ارتباط‌اند.

بافت‌ پارانشیم‌ را بافت‌ زمینه‌ای‌ یا بافت‌ بنیانی‌ نیز می‌نامند، زیرا بخش‌ عمده‌ پیکر گیاهان‌، مانند مغز، بیشترین‌ بخش‌ پوست‌ ساقه‌ و ریشه‌، دایره‌ محیطیه‌ مزوفیل‌ برگ‌ و بخشهای‌ گوشتی‌ میوه‌ها از پارانشیم‌ تشکیل‌ شده‌ است‌.          نقش‌ بافت‌ پارانشیم‌، اندوختن‌ آب‌ و مواد غذایی‌، فتوسنتز و گاهی‌ ترشح‌ است‌.

ساختار یاخته‌های‌ پارانشیمی‌

شکل‌ یاخته‌های‌ پارانشیمی‌ چند وجهی‌ منظم‌ یا نامنظم‌، دراز، مدور، بیضوی‌ و گاهی‌ هم‌ ستاره‌ای‌ است‌. این‌ یاخته‌ها گاهی‌ چین‌ خورده‌اند، چنانکه‌ یاخته‌های‌ پارانشیم‌ کلروفیلی‌ برگهای‌ گیاهان‌ سوزنی‌ برگ‌، به‌ ویژه‌ کاج‌، چین‌ خوردگیهای‌ بسیار دارند.این‌ چین‌ خوردگیها شاید در جهت‌ افزایش‌ میزان‌ فتوسنتز در برگهای‌ سوزنی‌ شکل‌ باشد.

وجود فضاهای‌ بین‌ یاخته‌ای‌ از ویژگیهای‌ مهم‌ بافت‌ پارانشیم‌ است‌.

انواع‌ بافت‌ پارانشیم‌

1ـ پارانشیم‌ کلروفیلی‌ یا کلرانشیم‌: این‌ پارانشیم‌ محتوی‌ کلروپلاست‌ یا ماده‌ کلروفیل‌ است‌.

ـ پارانشیم‌ ذخیره‌ای‌: این‌ پارانشیم‌ مواد انرژی‌زا را ذخیره‌ می‌کند که‌ در موقع‌ مناسب‌ مورد استفاده‌ گیاه‌ قرارمی‌گیرند.

3ـ پارانشیم‌ آبی‌: پارانشیم‌ آبی‌ یا آبدار واجد یاخته‌های‌ بسیار حجیم‌ با واکوئلهای‌ بسیار بزرگ‌ است‌. این‌ واکوئلها سرشار از آب‌ و اکثراً لعاب‌ هستند.

4ـ پارانشیم‌ هوایی‌ یا حفره‌ای‌: این‌ پارانشیم‌ دارای‌ حفره‌هایی‌ است‌ که‌ در آن‌ هوا جمع‌ می‌شود.

بافتهای‌ محافظ‌

بافتهای‌ محافظ‌  ، محافظت‌ گیاه‌ را در مقابل‌ عوامل‌ نامساعد محیطی‌ مانند گرما، سرمای‌ شدید، خشکی‌، رطوبت‌ زیاد و عوامل‌ بیماریزا (ویروسها، قارچها، باکتریها، ...) به‌ عهده‌ دارند. در حقیقت‌ بافتهای‌ محافظ‌ پوشش‌ کم‌ و بیش‌ نفوذناپذیری‌ برای‌ گیاه‌ محسوب‌ می‌شوند.

این‌ بافتها شامل‌ بافت‌ اپیدرم‌   و پریدرم‌   هستند. اپیدرم‌ سطح‌ اندامهای‌ هوایی‌ و جوان‌ گیاه‌ را می‌پوشاند، در حالی‌ که‌ پریدرم‌ در سطح‌ اندامهای‌ مسن‌ قرار دارد. مجموعه‌ بافهای‌ محافظ‌ را که‌ نقش‌ آنها حفاظت‌ گیاه‌ در برابر عوامل‌ نامساعد است‌، دستگاه‌ پوششی‌ نیز می‌نامند.

بافت‌ بشره‌ (اپیدرم‌)

اصطلاح‌ بشره‌ برای‌ بیرونیترین‌ لایه‌ یاخته‌های‌ همه‌ بخشهای‌ پیکر نخستین‌ گیاه‌، اعم‌ از ساقه‌، ریشه‌، برگ‌ گل‌، میوه‌، و دانه‌، به‌ کار می‌رود. بشره‌ در کلاهک‌ ریشه‌ و مریستمهای‌ انتهایی‌ وجود ندارد. گفتنی‌است‌ که‌ بشره‌ ریشه‌ با بشره‌ ساقه‌ از نظر منشأ، نقش‌ و ساختار تفاوت‌ دارد.

نقشهای‌ طبیعی‌ بشره‌ بخشهای‌ هوایی‌ گیاه‌ عبارت‌اند از: به‌ حداقل‌ رساندن‌ میزان‌ تعرق‌، حفاظت‌ مکانیکی‌، انتقال‌ گازها از روزنه‌هاو ذخیره‌ آب‌ و فراورده‌های‌ متابولیسمی‌. بشره‌،علاوه‌ بر نقشهای‌ فوق‌، برخی‌ از نقشهای‌ کمکی‌ مانند: فتوسنتز ترشح‌ و جذب‌ را ایفا می‌کند.

انواع‌ یاخته‌های‌ بشره‌ای‌

1. یاخته‌های‌معمولی‌ بشره‌ای‌ این‌ یاخته‌ها از نظر شکل‌، اندازه‌ و آرایش‌ متفاوت‌اند، اما طوری‌ پهلوی‌ هم‌ قرار گرفته‌اند که‌ فضای‌ بین‌ یاخته‌ای‌ در آنها دیده‌ نمی‌شود.

2. یاخته‌های‌ بشره‌ای‌ با ساختار یا محتویات‌ ویژه‌ یاخته‌های‌ فیبرماننده‌ بشره‌ای‌ در بعضی‌ سرخسها  ، بازدانگان‌، بسیاری‌ از گونه‌های‌ گندمیان‌، و دولپه‌ایهای‌ ویژه‌ای‌ دیده‌ شده‌اند.

3. استوماتها برای‌ برقراری‌ ارتباط‌ بین‌ گیاه‌ و محیط‌ خارج‌، منافذ   ریزی‌ در بشره‌ به‌ وجود می‌آیند. هریک‌ از این‌ منافذ به‌ وسیله‌ دو یاخته‌ تخصص‌ یافته‌ به‌ نام‌ یاخته‌های‌ محافظ‌   یا روزنه‌ای‌ پوشیده‌ می‌شود.

4. کرکهای‌ بشره‌ای‌ همة‌ زایده‌های‌ یک‌ یاخته‌ای‌ و یا چند یاخته‌ای‌ بشره‌ را کرک‌ گویند. این‌ زایده‌ها از یاخته‌های‌ بشره‌ یا بخشهای‌ زیر بشره‌ منشأ گرفته‌ و در اثر دراز شدن‌ یا تقسیمات‌ متعدد به‌ صورت‌ کرک‌ درآمده‌اند.

تقسیم‌بندی‌ استوماتها  بر اساس‌ نحوه‌ تشکیل‌ آنها و ارتباطشان‌ با یاخته‌های‌ بشره‌ای‌ مجاور

1ـ نوع‌ انوموسیتیک‌   (نوع‌ آلاله‌ای‌  ) ـ در این‌ نوع‌، یاخته‌های‌ روزنه‌ای‌ به‌ وسیلة‌ یاخته‌هایی‌ احاطه‌ می‌شوند که‌ با یاخته‌های‌ معمولی‌ بشره‌ای‌ تفاوتی‌ ندارند .

2ـ نوع‌ پاراسیتیک‌   (نوع‌ روناسی‌)   ـ در این‌ نوع‌ یاخته‌های‌ روزنه‌ای‌ توسط‌ یاخته‌های‌ همراه‌ که‌ به‌طور موازی‌ با آنها قرار گرفته‌اند احاطه‌ می‌شوند.

3ـ نوع‌ دیاسیتیک‌   (نوع‌ میخکی‌  ) ـ در این‌ نوع‌، یاخته‌های‌ روزنه‌ای‌ به‌ وسیله‌ دو یاخته‌ همراه‌ احاطه‌ شده‌اند و دیواره‌ مشترک‌ یاخته‌های‌ همراه‌ عمود بر محور بزرگ‌ یاخته‌های‌ روزنه‌ای‌ است‌.

4ـ نوع‌ انیزوسیتیک‌   (نوع‌ چلیپایی‌  ) ـ در این‌ نوع‌، یاخته‌های‌ روزنه‌ای‌ به‌ وسیله‌ سه‌ یاخته‌ همراه‌ با اندازه‌های‌ متفاوت‌ احاطه‌ شده‌اند. یکی‌ از یاخته‌ها از دو یاخته‌ دیگر کوچکتر است‌.

5ـ نوع‌ اکتینوسیتیک‌   ـ در این‌ نوع‌ یاخته‌های‌ روزنه‌ای‌ به‌ وسیله‌ حلقه‌ای‌ از یاخته‌های‌ شعاعی‌ احاطه‌ شده‌اند.

استوماتها را بر اساس‌ نقش‌ آنها به‌ دو گروه‌ هوایی‌ و آبی‌ تقسیم‌ می‌کنند:

1ـ استوماتهای‌هوایی‌ ـ که‌ نقش‌ آنهاتبادلات‌ گازی‌ بین‌ گیاه‌ و محیط‌ است‌.

2ـ استوماتهای‌ آبی‌ ـ که‌ نقش‌ آنها دفع‌ آب‌ اضافی‌ از گیاه‌ است‌.

انواع‌ استوماتها ‌ هوایی‌ بر اساس‌ نحوه‌ استقرار آنها در سطح‌ بشره‌

-استوماتهای‌ سطحی‌ ـ این‌ استوماتها با یاخته‌های‌ بشره‌ مجاور در خود در یک‌ سطح‌ قرار می‌گیرند.

-استوماتهای‌ برجسته‌ ـ در این‌ نوع‌، استوماتها بر روی‌ یاخته‌های‌همراه‌ و بالاتر از یاخته‌های‌ بشره‌ای‌ مجاور خود قرار می‌گیرند.

-استوماتهای‌ فرو رفته‌ یا عمقی‌ ـ این‌ نوع‌ استوماتها در زیریاخته‌های‌ همراه‌ و در نتیجه‌ پایینتر از سطح‌ بشره‌ قرار می‌گیرند.  گاهی‌ فرورفتگیهایی‌ به‌ نام‌ غار (کریپت‌  ) در بشره‌ بعضی‌ از گیاهان‌ مشاهده‌ می‌شود که‌ استوماتها در داخل‌ آنها قرار می‌گیرند. این‌ نوع‌ استوماتها را، که‌ در واقع‌ نوعی‌ استومات‌ فرو رفته‌ محسوب‌ می‌شوند، استوماتهای‌مخفی‌ یا نهفته‌ گویند.

تفاوتهای استوماتهای‌ آبی‌ و  استوماتهای‌ هوایی‌

1ـ ضخامت‌ دیواره‌ یاخته‌های‌ روزنه‌ای‌ در استوماتهای‌ آبی‌ کم‌ و یکنواخت‌ است‌.

2ـ یاخته‌های‌ روزنه‌ای‌ آبی‌ فاقد کلروپلاست‌اند.

3ـ تعداد استوماتهای‌ آبی‌ در مقایسه‌ بااستوماتهای‌ هوایی‌ ناچیز است‌.

4ـ استوماتهای‌ هوایی‌ را در تمام‌ قسمتهای‌ برگ‌ می‌توان‌ یافت‌، در حالی‌ که‌ استوماتهای‌ آبی‌ فقط‌ در نوک‌ و کناره‌های‌ برگ‌ مشاهده‌ می‌شوند.

5ـ استوماتهای‌ هوایی‌ را منحصراً در بخشهای‌ هوایی‌ گیاهان‌ می‌توان‌ یافت‌، در حالی‌ که‌ استوماتهای‌ آبی‌ هم‌ در بخشهای‌ هوایی‌ و هم‌ در اندامهای‌ غوطه‌ور وجود دارند.

6ـ در استوماتهای‌ آبی‌، اتاق‌ زیرروزنه‌ای‌ وجود ندارد و در عوض‌ اپیتم‌ در آنها دیده‌ می‌شود (نوعی‌ پامچال‌).

7ـ در اتاقهای‌ زیرروزنه‌ای‌ استوماتهای‌ هوایی‌ به‌ هیچ‌ وجه‌ آوند وجود ندارد در حالی‌ که‌ در استوماتهای‌ آبی‌ آوندها بین‌ یاخته‌های‌ کروی‌ وارد شده‌ و به‌ آنجا ختم‌ می‌شوند.

8ـ بر خلاف‌ روزنه‌های‌ هوایی‌ که‌ باز و بسته‌ می‌شوند، روزنه‌های‌ آبی‌ همیشه‌ بازند.

کرکها بشره‌ای را بر حسب‌ نقشی‌ که‌ دارند به‌ دو دسته‌ تقسیم‌ می‌کنند:

1ـ کرکهای‌ ترشحی‌ که‌ اهمیت‌ پوششی‌ ندارند و در بافت‌ ترشحی‌ از آنها گفتگو خواهد شد.

2ـ کرکهای‌ پوششی‌ یا محافظ‌ که‌ به‌ عنوان‌ پوشش‌ ثانوی‌ روی‌ بشره‌ ظاهر می‌شوند و گیاه‌ را در برابر عوامل‌ نامساعد محیط‌ مانند گرمای‌ زیاد و خشکی‌ شدید حفظ‌ می‌کنند و مانع‌ تبخیر سریع‌ آب‌ گیاه‌ می‌شوند. در گیاهان‌ مناطق‌ گرم‌ و خشک‌، تراکم‌ کرکهای‌ پوششی‌ فوق‌العاده‌ زیاد است‌ و پوششی‌ نمد مانند در سطح‌ اندام‌ به‌ وجود می‌آورند و بدین‌ سان‌ گیاه‌ را از تابش‌ مستقیم‌ نور خورشید حفظ‌ می‌کنند.

 




می توانید دیدگاه خود را بنویسید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
آخرین مطالب